علائم هشدار دهنده خود كشي
آگاهی و اقداماتی که میتواند به نجات یک زندگی کمک کند
(پیشگیری از خودکشی و شناخت علائم هشدار دهنده)
خودکشی یک تراژدی بزرگ است. این پدیده نهتنها یک زندگی را از بین میبرد بلکه باعث تخریب روحی خانواده، دوستان و نزدیکان فرد نیز میشود. کسانی که از اقدام به خودکشی جان سالم به در میبرند، ممکن است با ناتوانی جسمی یا آسیبهای روانی شدید تا پایان عمر مواجه شوند. مطالعات نشان دادهاند که فرزندان افرادی که خودکشی کردهاند، چند برابر بیش از دیگران در معرض خطر خودکشی هستند.
اما پرسش اساسی این است: چرا انسانها مرگ را به زندگی ترجیح میدهند؟
دلایل و عوامل خطر خودکشی
دانشمندان سالهاست در حال بررسی دلایل بروز افکار خودکشی هستند. هنگام بروز این حالت، مغز فرد بهگونهای عمل میکند که راهحلهای جایگزین دیده نمیشوند و مرگ تنها گزینهی ممکن به نظر میرسد.
تا دو دهه پیش، اطلاعات کمی در مورد بیولوژی خودکشی وجود داشت. اما تحقیقات جدید، مسیر تازهای برای درک علتهای زیستی و روانی آن گشودهاند. مطالعات نشان میدهد که افرادی با اختلالات روانی مانند افسردگی، اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی، بیش از دیگران در معرض خطر هستند.
خودکشی دهمین علت مرگومیر در کشورهای توسعهیافته و سومین علت مرگ در میان نوجوانان است. در بیش از نیمی از موارد، خودکشی با سلاح گرم انجام میشود.
تفاوت جنسیتی در خودکشی
آمارها نشان میدهد که زنان بیشتر از مردان اقدام به خودکشی میکنند، اما احتمال مرگ در مردان بالاتر است، زیرا روشهای خطرناکتری مانند اسلحه یا خفگی را انتخاب میکنند. مردان مسن، بهویژه بالای ۸۵ سال، چهار برابر بیش از میانگین جامعه دست به خودکشی میزنند.
نقش مغز و ژنتیک در خودکشی
مطالعات مغزی نشان دادهاند که در افراد خودکشیکننده، ناهنجاریهایی در قشر پیشپیشانی مغز (Orbitofrontal Cortex) وجود دارد که در تصمیمگیری و کنترل رفتار نقش دارد. این بخش از مغز مسئول جلوگیری از اعمال خطرناک است.
تحقیقات همچنین ارتباط اختلال در عملکرد سروتونین – یکی از مهمترین نوروترانسمیترهای مغز – را با خودکشی نشان دادهاند. سروتونین در تنظیم خلق، استرس و پاسخ به تروما نقش دارد.
نقش استرس و آسیبهای دوران کودکی
استرسهای شدید، مخصوصاً در دوران کودکی، نقش تعیینکنندهای در افزایش خطر خودکشی دارند. کودکانی که قربانی خشونت یا سوءاستفاده بودهاند، در آینده تغییرات اپیژنتیکی در مغزشان ایجاد میشود که خطر اقدام به خودکشی را افزایش میدهد.
درمان و پیشگیری از خودکشی
اصلیترین هدف در پیشگیری از خودکشی، درمان بیماریهای روانی و مدیریت استرس است. روشهای مؤثر شامل:
- مصرف داروهای ضدافسردگی و ضدروانپریشی
- شرکت در جلسات رواندرمانی و رفتاردرمانی شناختی (CBT)
- ایجاد حمایت اجتماعی و خانوادگی
- حذف دسترسی به سلاح و مواد خطرناک در منزل
درمانهای مبتنی بر گفتوگو و حمایت روانی میتوانند به فرد کمک کنند تا افکار خودکشی را شناسایی و جایگزینهای سالمتری انتخاب کند.
علائم هشداردهنده خودکشی
شناخت زودهنگام علائم، مهمترین گام در نجات جان افراد است. اگر کسی دربارهی خودکشی یا آرزوی مرگ صحبت میکند، این موضوع را جدی بگیرید. برخی علائم خطر عبارتاند از:
- صحبت دربارهی مرگ یا خودکشی
- جستوجوی راههای کشتن خود
- احساس ناامیدی یا بیهدفی
- انزواطلبی و دوری از خانواده و دوستان
- تغییرات ناگهانی در خلقوخو یا الگوی خواب
- سوءمصرف مواد یا الکل
- واگذاری وسایل شخصی ارزشمند
اگر با چنین فردی روبهرو شدید، با او گفتوگو کنید، بدون قضاوت گوش دهید و فوراً از مشاور یا روانپزشک کمک بگیرید.
؟
