سرگيجه مي تواند مشكل ساز باشد
تطابق با اختلالات تعادل
(دلایل، علائم، درمان و روشهای پیشگیری از سرگیجه و اختلال تعادل)
فرض کنید در فروشگاهی قصد دارید چیزی از قفسه بردارید و ناگهان احساس میکنید تعادل ندارید؛ یا هنگام نگاه کردن از روی شانه به عقب، همه چیز دور سرتان میچرخد.
اگر این احساس گاهی رخ دهد، طبیعی است؛ اما اگر سرگیجه مداوم یا با زندگی روزمره تداخل داشته باشد، میتواند نشانهای از اختلال تعادل باشد.
اختلال تعادل چیست؟
اختلال تعادل باعث میشود در حالیکه کاملاً ثابت هستید، احساس کنید در حال حرکت یا چرخشید.
در کشورهای توسعهیافته مانند آمریکا، از هر ۱۰ نفر حدود ۴ نفر دورههایی از سرگیجه و عدم تعادل را تجربه میکنند که آنقدر شدید است که به پزشک مراجعه میکنند.
احساس گیجی ممکن است از حواسپرتی و منگی تا از دست دادن آگاهی لحظهای متفاوت باشد. این احساس چرخش محیط یا خود فرد، همان سرگیجه (Vertigo) است و میتواند بسیار آزاردهنده و ترسناک باشد.
علت بروز اختلال تعادل
تعادل بدن حاصل همکاری چندین سیستم است:
- گوش داخلی (دستگاه دهلیزی) که سیگنالهای حرکتی را به مغز میفرستد،
- بینایی که موقعیت بدن در فضا را مشخص میکند،
- گیرندههای عضلانی و مفصلی که وضعیت بدن را اطلاع میدهند.
مغز این پیامها را با هم تلفیق میکند تا بدن در وضعیت درست بماند. هرگونه اختلال در این زنجیره میتواند باعث اختلال در تعادل و سرگیجه شود.
شایعترین دلایل اختلال تعادل
اختلال تعادل میتواند بر اثر عوامل متعددی ایجاد شود، از جمله:
- عفونت گوش داخلی
- آسیبهای سر یا گردن
- مصرف داروهای خاص
- افت فشار خون ناگهانی هنگام ایستادن
- مشکلات عضلانی، مفصلی یا بینایی
- افزایش سن و ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت، آرتروز یا ضعف عضلانی
با افزایش سن، احتمال بروز همزمان چند عامل افزایش مییابد که کنترل تعادل را دشوارتر میکند.
شایعترین انواع اختلالات تعادل
۱. سرگیجه وضعیتی پاروکسیسمال خوشخیم (BPPV)
یکی از رایجترین انواع سرگیجه است که با تغییر موقعیت ناگهانی سر (مثل خم شدن برای بستن بند کفش) ایجاد میشود.
علت آن جابهجایی کریستالهای کلسیمی در گوش داخلی است.
درمان معمول شامل مانورهای حرکتی هدایتشده توسط پزشک است که ذرات را به جای اصلیشان بازمیگرداند.
تحقیقات نشان دادهاند که این روش در بیشتر بیماران مؤثر است.
۲. بیماری منیر (Ménière’s Disease)
نوعی اختلال مزمن گوش داخلی است که معمولاً افراد ۴۰ تا ۶۰ ساله را درگیر میکند.
علائم عبارتاند از:
- سرگیجه شدید و چرخشی
- وزوز گوش (Tinnitus)
- کمشنوایی
- حالت تهوع
- احساس پر بودن گوش
در این بیماری، معمولاً فقط یک گوش درگیر میشود. حملات ممکن است گاهبهگاه یا پشت سر هم اتفاق بیفتند و در موارد شدید باعث افتادن ناگهانی (حملات سقوط) شوند.
اگرچه بیماری منیر تهدیدکنندهی حیات نیست، اما کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش میدهد. علت اصلی آن هنوز ناشناخته است، اما به تغییر حجم مایع گوش داخلی ارتباط دارد.
درمان شامل دارو، رژیم کمنمک، فیزیوتراپی تعادلی و در موارد خاص جراحی است. حدود ۶۰٪ بیماران با این روشها بهبود مییابند.
درمانهای جدید در حال پژوهش
پژوهشگران در حال بررسی درمانهای نوین مانند تحریک الکتریکی عصب دهلیزی هستند. در این روش، دستگاهی کوچک در پشت گوش کاشته میشود که فعالیت عصبی غیرطبیعی را کنترل کرده و از بروز سرگیجه جلوگیری میکند. این روش هنوز در مراحل آزمایشی بالینی است.
روشهای تشخیص اختلال تعادل
در صورت احساس عدم تعادل مکرر، باید به پزشک مراجعه کنید.
پزشک ممکن است آزمایشهایی مانند:
- تست تعادل و شنوایی
- MRI یا سیتی اسکن مغز
- بررسی عملکرد قلب و فشار خون
را تجویز کند تا علت دقیق مشخص شود.
در صورت تشخیص مشکل در گوش داخلی، بیمار به متخصص گوش، حلق و بینی (ENT) ارجاع داده میشود.
راهکارهای تطابق با سرگیجه در زندگی روزمره
برای کاهش خطر زمینخوردن و حفظ تعادل بهتر:
- کفشهای بدون پاشنه و مناسب پیادهروی بپوشید.
- از عصا یا واکر استفاده کنید.
- نرده در پلهها و دستگیره در حمام نصب کنید.
- هنگام رانندگی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
یک فیزیوتراپیست یا متخصص توانبخشی تعادل میتواند تمرینهای خاصی برای گردن، چشم و بدن به شما آموزش دهد تا شدت سرگیجه و تهوع کاهش یابد.
توانبخشی مجازی برای بیماران تعادلی
در یکی از پروژههای نوین پژوهشی، محققان فروشگاه مجازی سهبعدی طراحی کردهاند که بیماران میتوانند روی تردمیل راه بروند و در محیطی شبیه فروشگاه، تمرینات تعادلی انجام دهند.
این روش به بیماران کمک میکند یاد بگیرند چگونه در محیطهای شلوغ یا چالشبرانگیز، تعادل خود را حفظ کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر حتماً با پزشک مشورت کنید:
- احساس مکرر عدم تعادل یا چرخش محیط
- افتادن یا از دست دادن تعادل
- احساس گیجی یا سیاهی رفتن چشم
- تاری دید یا احساس آشفتگی و ناآگاهی از مکان و زمان
ارزیابی دقیق توسط تیم متخصص میتواند از آسیبهای بیشتر جلوگیری کند و کیفیت زندگی شما را بهبود بخشد.
