كله سيستيت حاد به التهاب كيسه صفرا گفته ميشود. معمولا زماني اتفاق مي افتد كه يك سنگ صفرا مجراي سيستيك (كيسه صفرا) را مسدود مي نمايد.

سنگ هاي صفرا سنگهاي كوچكي هستند كه معمولا از كلسترول ساخته شده اند و در كيسه صفرا شكل مي گيرند. مجراي سيستيك ورودي اصلي كيسه صفرا است.

سنگ هاي صفرا بسيار رايج هستند. اغلب علائمي ندارند اما گاها ميتوانند سبب دوره هايي از درد (كوليك صفراوي يا كله سيستيت حاد) شوند.

كله سيستيت حاد بالقوه جدي است. معمولا نياز به درمان در بيمارستان با استراحت، تزريق هاي وريدي و آنتي بيوتيك ها دارد.

علائم كله سيستيت حاد

علامت اصلي كله سيستيت حاد درد شديد و ناگهاني در قسمت بالا سمت راست شكم است. درد به سمت شانه راست ادامه پيدا مي كند.

اين قسمت از شكم بسيار حساس شده و تنفس عميق مي تواند درد را بدتر نمايد. بر خلاف ديگر انواع دردهاي شكمي، درد كله سيستيت حاد معمولا پايدار بوده با گذشت چند ساعت از بين نمي رود.

در برخي از افراد علائم ديگري نيز وجود دارد مثل:

  • دماي بالا (تب)
  • حالت تهوع و استفراغ
  • التهاب
  • از دست دادن اشتها
  • زرد شدن پوست و سفيدي چشم (يرقان)
  • برآمدگي در شكم

چه زماني بايد به دنبال درمان پزشكي بود

اگر دچار درد ناگهاني و شديد در شكم شديد، مخصوصا اگر درد بيش از چند ساعت طول كشيد و با علائم ديگري نظير زردي و تب همراه بود حتما به پزشك خود مراجعه نماييد.

اگر نتوانستيد سريعا با پزشك خود تماس برقرار نماييد با اورژانس 115 براي دريافت راهنمايي تماس بگيريد.

در كله سيستيت حاد تشخيص زودهنگام بسيار اهميت دارد چرا كه ريسك ايجاد عوارض جدي در صورتي كه سريعا درمان نشود وجود دارد.

علل ايجاد كله سيستيت حاد چيست؟

علل كله سيستيت حاد را مي توان به دو گروه تقسيم كرد: كله سيستيت  كالكولوس (با سنگ) كله سيستيت اكالكولوس (بدون سنگ)

كله سيستيت كالكولوس (با سنگ)

كله سيستيت كالكولوس رايج ترين نوع كله سيستيت حاد و معمولا كم خطرترين نوع آن است و 95 درصد از موارد اين بيماري از همين نوع است.

كله سيستيت كالكولوس زماني اتفاق مي افتد كه ورودي اصلي كيسه صفرا كه مجراي سيستيك ناميده ميشود با يك سنگ يا ماده هاي كه لجن صفراوي ناميده ميشود مسدود مي گردد.

لجن صفراوي تركيبي است از صفرا، مايعي كه توسط كبد ساخته شده و به هضم چربي ها و كلسترولهاي كوچك و كريستالهاي نمك كمك مي كند.

انسداد در مجراي سيستيك باعث ميشود كه صفراي ساخته شده در كيسه صفرا فشار داخل آن را افزايش داده و سبب التهاب آن گردد. در حدود يكي از هر 5 مورد، كيسه صفراي ملتهب شده به عفونت باكترايي مبتلا مي گردد.

كله سيستيت اكالكولوس (بدون سنگ)

كله سيستيت اكالكولوس رواج كمتري دارد اما جدي ترين نوع كله سيستيت حاد مي باشد. معمولا در نتيجه عارضه يك بيماري جدي، عفونت يا صدمه كه باعت آسيب ديدگي كيسه صفرا شده باشد ايجاد مي گردد.

كله سيستيت اكالكولوس مي تواند در نتيجه آسيب به كيسه صفرا در طول يك عمل جراحي، صدمه هاي جدي يا سوختگي ها، مسموميت خوني (سپسيس)، سوء تغذيه جدي يا ايدز ايجاد شده باشد.

تشخيص كله سيستيت حاد

اگر درد شديد شكمي داريد، پزشكتان ممكن است يك آزمايش ساده كه علامت مرفي ناميده ميشود را تجويز نمايد. پزشك در حالي كه شكم درست زير قفسه سينه را فشار مي دهد مي خواهد كه نفس عميق بكشيد.

زماني كه نفس مي گيريد كيسه صفراي شما ممكن است به سمت پايين حركت كند. اگر مبتلا به كله سيستيت باشيد زماني كه دست پزشك به كيسه صفراي شما برخورد مي كند دردي ناگهاني را تجربه مي كنيد.

اگر علائم شما نشان دهد كه مبتلا به كله سيستيت حاد هستيد، پزشكتان شما را سريعا به بيمارستان براي آزمايش ها و درمانهاي بيشتر ارجاع خواهد داد.

آزمايشاتي كه در بيمارستان ممكن است از شما گرفته شود عبارتند از:

  • آزمايش هاي خون- براي كنترل علائم التهاب در بدن شما
  • اسكن سونوگرافي شكم- براي كنترل سنگهاي صفرا يا علائم ديگر مشكلي در كيسه صفرايتان

اسكن هاي ديگر مثل اشعه ايكس، برش نگاري رايانه اي (سي تي اسكن) يا تصويرسازي تشديد مغناطيسي (ام آر آي) نيز براي بررسي كيسه صفرا به صورت مفصل تر، اگر در مورد تشخيص ترديد وجود داشته باشد، ممكن است انجام شود.

درمان كله سيستيت حاد

اگر تشخيص داده شده كه مبتلا به كله سيستيت حاد هستيد، احتمالا نياز به بستري شدن در بيمارستان براي درمان خواهيد داشت.

درمان اوليه

درمان اوليه عموما شامل موارد زير ميشود:

  • توقف خوردن و نوشيدن (ناشتا بودن) براي جلوگيري از تقلاي كيسه صفرا
  • تزريق سرم در داخل وريد (داخل وريدي) براي جلوگيري از آب زدايي بدن
  • تجويز داروهايي براي كاهش درد

اگر تصور شود كه مبتلا به عفونت هستيد برايتان آنتي بيوتيك تجويز ميشود. اين كار معمولا بايد تا يك هفته ادامه داشته باشد كه در طول اين مدت ممكن است لازم باشد در بيمارستان بمانيد يا اجازه داده شود كه به خانه برويد.

بعد از درمان اوليه، هرگونه سنگ صفرايي كه سبب كله سيستيت حاد شده باشد اغلب در كيسه صفرا شكسته شده و التهاب معمولا از بين مي رود.

جراحي

ممكن است براي جلوگيري از عود كردن مجدد كله سيستيت حاد در شما و كاهش ريسك ايجاد عوارض بالقوه جدي برداشتن كيسه صفرا پيشنهاد شود. اين نوع جراحي كوله سيستتكتومي ناميده ميشود.

اگر جراحي براي حال شما مساعد نباشد يك شيوه نامتداول ولي جايگزين كه کوله‌سیستوستومی از طریق پوست ناميده ميشود ممكن است پيشنهاد شود. در اين شيوه يك سوزن از طريق شكم وارد بدن ميشود تا مايعي را كه در كيسه صفرا شكل گرفته شده از اين طريق تخليه شود.  

اگر قدرت تحمل جراحي را داريد پزشكتان تصميم خواهد گرفت كه چه زماني براي برداشتن كيسه صفراي شما مناسب تر است. در برخي موارد ممكن است نياز به جراحي بلافاصله يا يك يا دور روز بعد داشته باشيد يا ممكن است لازم باشد چند هفته صبر كنيد تا التهاب از بين رفته باشد.

جراحي به سه شيوه مي تواند انجام شود:

كوله ﺳﻴﺴﺘﻜﺘﻮﻣﻲ ﻻﭘﺎﺭﺍﺳﻜﻮﭘﻴﻚ- نوعي جراحي لاپاراسكوپي است كه در آن كيسه صفرا با استفاده از ابزارهاي جراحي خاص كه از طريق چندين برش بسيار كوچك وارد شكم ميشود برداشته ميشود.

كوله ﺳﻴﺴﺘﻜﺘﻮﻣﻲ ﻻﭘﺎﺭﺍﺳﻜﻮﭘﻴﻚ تك برش- كه در آن كيسه صفرا از طريق يك برش كه معمولا در نزديك زير شكم زده ميشود برداشته ميشود.

كوله ﺳﻴﺴﺘﻜﺘﻮﻣﻲ باز- كه در آن كيسه صفرا با يك برش بزرگتر در شكم برداشته ميشود.

اگرچه در برخي از كساني كه كيسه صفراي آنها برداشته شده است علائمي نظير نفخ و اسهال بعد از خوردن برخي از غذاهاي خاص گزارش شده است اما مي توان بدون كيسه صفرا هم در كل زندگي كاملا طبيعي داشت. اين اندام مي تواند مفيد باشد اما ضروري نسيت چرا كه كبد هم براي هضم غذا صفرا توليد مي كند.

عوارض احتمالي

كله سيستيت حاد اگر درست درمان نشود مي تواند گاها به عوارض بالقوه تهديد كننده حيات منجر گردد. عوارض اصلي كله سيستيت حاد عبارتند از:

  • مرگ بافت كيسه صفرا (كله سيستيت قانقاريا)- كه مي تواند منجر به عفونت شديد شده و اين عفونت در تمام بدن پراكنده شود.
  • شكاف خودن كيسه صفرا- كه ميتواند منجر به گسترش عفونت در شكم (پریتونیت) يا ايجاد جوش (آبسه) شود
  • جراحي اضطراري براي برداشتن كيسه صفرا براي درمان اين عوارض از هر پنج مورد كله سيستيت حاد در يك مورد ضروري ميشود.

پيشگيري از كله سيستيت حاد

هميشه امكان پيشگيري از كله سيستيت حاد نيست اما شما مي توانيد ريسك ايجاد آن را با كاهش ايجاد سنگهاي صفرا كاهش دهيد. يكي از كارهاي اصلي كه مي توانيد براي كم كردن شانس ايجاد سنگهاي صفرا انجام دهيد داشتن رژيم غذايي سالم و وتعادل و كاهش تعداد غذاهاي حاوي كلسترول بالا در رژيم غذايي تان است چرا كه كلسترول به شكل گرفتن سنگهاي صفرا كمك مي كند.

اضافه وزن مخصوصا چاقي نيز ريسك ابتلا به سنگ صفرا را افزايش مي دهد. بنابراين شما بايد با خوردن رژيم غذايي سالم و ورزش مرتب وزن خود را كنترل كنيد.

با اين وجود از رژيم هاي كاهش وزن سريع كم كالري بايد اجتناب كرد چرا كه شواهدي وجود دارد كه اين رژيم ها مي توانند تركيب شيميايي صفرا را تغيير داده و در واقع ريسك ايجاد سنگهاي صفرا را افزايش مي دهند. بهتر اين است كه از رژيم هايي با كاهش وزن تدريجي استفاده شود.

كيسه صفرا

كيسه صفرا يك اندام كوچك گلابي شكل است كه در زير كبد قرار داد. هدف اصلي آن ذخيره كردن و تغليظ صفرا است. كبد صفرا توليد مي كند، مايعي كه به هضم چربي ها كمك كرده و مواد سمي جمع آوري شده توسط كبد را با خود حمل مي كند. صفرا از طريق مجموعه اي از كانالها كه مجراهاي صفراوي ناميده ميشود از كبد گذشته و به صفرا رفته و در آنجا ذخيره مي گردد.

در طول زمان صفرا غليظ تر شده و براي هضم چربي ها كارآمدتر ميشود. كيسه صفرا در صورت نياز صفرا ررا به سيستم هاضمه آزاد مي كند. كيسه صفرا اندامي مفيد است اما ضروري نيست. مي توان آن را بدون اينكه تداخلي در توانايي هضم غذا ايجاد شود از بدن خارج نمود.

كلمات كليدي: كله سيستيت حاد، كيسه صفرا، سنگ صفرا، كوله ﺳﻴﺴﺘﻜﺘﻮﻣﻲ، مجراي سيستيك